Tezos – blockchain riadený komunitou

W następnym blogu przedstawimy wam kolejne kryptoaktywo, które jest częścią naszego Fumbi Staking Portfolio – Tezos. Tezos to blockchain, którego celem jest stworzenie samorządzącego się protokołu opartego na zarządzaniu on-chain, w którym społeczność bezpośrednio głosuje nad jego rozwojem oraz dalszymi implementacjami w sieci.

Historia

Założycielami platformy blockchainowej Tezos są Arthur Breitman i jego żona Kathleen. Arthur Breitman (występujący pod pseudonimem L.M. Goodman) opublikował w 2014 roku whitepaper, w którym doprecyzował założenia wspomnianego wcześniej zarządzania on-chain. W przedstawionych dokumentach podkreślił, że projekt Bitcoina nie uwzględnia bardziej inkluzywnego procesu zarządzania i nie umożliwia tworzenia nowych tokenów w głównej sieci. Dlatego założyciele postanowili zaprojektować platformę, na której możliwe będzie emitowanie tokenów i realizowanie zarządzania on-chain w oparciu o model umożliwiający posiadaczom tokenów Tezos (dalej „XTZ”) głosowanie nad przyszłymi zmianami i aktualizacjami protokołu. Model ten miał zapobiegać powstawaniu forków sieci.

W 2015 roku małżeństwo Breitmanów założyło firmę „Dynamic Ledger Solutions (DLS)”, która odpowiadała za stworzenie oryginalnego kodu Tezos. W swojej istocie Tezos został zaprojektowany jako system mający formalizować proces głosowania i wdrażania zmian funkcjonalnych w sieci. Każdy głosujący dysponuje liczbą głosów proporcjonalną do liczby posiadanych tokenów XTZ. DLS opublikowało swój kod źródłowy w 2016 roku, a fundament kodu do uruchomienia alphanetu protokołu Tezos został udostępniony w lutym 2017 roku.

W lipcu 2017 roku Tezos przeprowadził tzw. ICO (Initial Coin Offering), czyli odpowiednik sytuacji, w której spółki emitują publicznie notowane akcje podczas wejścia na giełdę (IPO). Minimalna kwota, jaką projekt planował pozyskać, wynosiła 20 milionów dolarów. Cel ten został przekroczony ponad dziesięciokrotnie – udało się zebrać około 232 miliony dolarów w BTC i ETH. Tezos planował uruchomić główną sieć już w 2017 roku, jednak pewne problemy opóźniły start aż do września 2018 roku.

Czym jest Tezos?

Tezos jest platformą open-source, która rozwiązuje kluczowe bariery stojące przed adopcją technologii blockchain. Za projektem stoi globalna społeczność walidatorów, badaczy i twórców. Konstrukcja Tezos uwzględnia możliwość długoterminowych aktualizacji, otwartego uczestnictwa, współpracy oraz bezpieczeństwa smart kontraktów. Tezos wyróżnia się swoim modelem zarządzania określanym jako „samoregulacja”, który zostanie bliżej omówiony w kolejnych akapitach. Warto wspomnieć, że to właśnie założyciel Tezos, A. Breitman, jako pierwszy przedstawił koncepcję takiego modelu zarządzania blockchainem.

Model zarządzania wykorzystywany przez Tezos charakteryzuje się niskim zużyciem energii (około 0,000007 GW) oraz wydajnym mechanizmem rozproszonego konsensusu. Tezos jest również skalowalny dzięki EVM i WASM rollupom, co w przyszłości może umożliwić szeroki zakres integracji.

Filary funkcjonowania Tezos

Samoregulacja

Dzięki tej technice zarządzania protokół Tezos może samodzielnie się rozwijać bez konieczności dzielenia sieci na dwa lub więcej blockchainów. Taki sposób wdrażania zmian jest istotny podczas projektowania nowych aktualizacji, ponieważ sama perspektywa forka może podzielić społeczność, zmienić motywację uczestników i osłabić efekt sieciowy. Dzięki samoregulującemu się konsensusowi zmniejszają się koszty koordynacji i realizacji decyzji, co umożliwia łatwiejsze wdrażanie przyszłych zmian.

Zarządzanie on-chain

W Tezos wszyscy posiadacze tokenów mogą uczestniczyć w zarządzaniu protokołem. Cykl głosowania zapewnia interesariuszom formalny i uporządkowany proces osiągania porozumienia w sprawie proponowanych zmian i ulepszeń. Połączenie mechanizmu on-chain z samoregulacją pozwala Tezosowi modyfikować własny proces głosowania w celu wdrażania jeszcze lepszych mechanizmów zarządzania.

Zdecentralizowana innowacja

Proponowane zmiany i ulepszenia przyjęte przez społeczność mogą obejmować wynagrodzenia dla osób lub grup zaangażowanych w rozwój protokołu. Mechanizm ten wspiera aktywne uczestnictwo i decentralizuje utrzymanie sieci. Wspieranie otwartego i zróżnicowanego ekosystemu deweloperów motywowanych do pracy nad protokołem przyczynia się do rozwoju całego ekosystemu.

Smart kontrakty i formalna weryfikacja

Tezos oferuje platformę do tworzenia smart kontraktów i budowy zdecentralizowanych aplikacji, które nie mogą zostać ocenzurowane ani wyłączone przez strony trzecie. Dodatkowo Tezos wspiera formalną weryfikację, czyli technikę zwiększania bezpieczeństwa poprzez matematyczne dowodzenie właściwości programów, takich jak smart kontrakty. Przy prawidłowym zastosowaniu może ona pomóc uniknąć wysokich kosztów związanych z naprawą potencjalnych błędów.

Proof-of-Stake (PoS)

Uczestnicy („węzły”) w zdecentralizowanych sieciach peer-to-peer dostarczają zasoby obliczeniowe niezbędne do działania i zabezpieczenia sieci. Proof-of-Stake (PoS) jest mechanizmem, dzięki któremu uczestnicy systemu Tezos osiągają konsensus co do stanu blockchaina. W przeciwieństwie do wielu innych protokołów PoS, w Tezos każdy uczestnik może brać udział w procesie konsensusu i otrzymywać za to nagrody za wspieranie bezpieczeństwa i stabilności sieci. Dodatkowo PoS jest mniej kosztowny niż inne mechanizmy konsensusu i obniża bariery wejścia do uczestnictwa w zarządzaniu siecią.

Delegowanie

W modelu PoS wymagane jest wniesienie zabezpieczenia, aby użytkownik mógł uczestniczyć w procesie konsensusu i uniknąć problemów związanych z inflacją. Podobnie jak w przypadku Proof-of-Work, protokół konsensusu opiera się na bezpieczeństwie uczciwej większości, którą Tezos motywuje poprzez karanie nieuczciwych zachowań i nagradzanie uczciwych uczestników. Jeśli uczestnik sieci działa nieuczciwie, może utracić swój depozyt. Użytkownicy, którzy nie chcą bezpośrednio uczestniczyć w konsensusie, mogą delegować swoje prawa innym użytkownikom, aby działali w ich imieniu.

Jak działa Tezos?

Konsensus Tezos jest określany jako „Liquid Proof-of-Stake”. Oznacza to, że uczestnicy algorytmu konsensusu Tezos nazywani są delegatami. Delegaci dzielą się na dwie grupy.

Pierwszą grupę stanowią tzw. bakerzy (bakers), którzy walidują i tworzą bloki (baker jest odpowiednikiem walidatora w innych blockchainach PoS). Minimalna kwota, jaką baker musi zdeponować jako zabezpieczenie przed potencjalną manipulacją siecią, wynosi 8000 XTZ. Konsensus Proof-of-Stake wybiera bakerów losowo. Każdy uczestnik sieci może zostać walidatorem, jeśli posiada wymaganą liczbę tokenów. Jeśli użytkownik nie posiada wystarczającej liczby tokenów, może delegować swoje tokeny bakerowi bez utraty kontroli nad własnym udziałem.

Drugą grupę stanowią tzw. delegaci. Delegat uczestniczy w zatwierdzaniu bloków, przy czym prawa do delegowania i wspierania są ustalane na początku cyklu poprzez obliczenie losowego ziarna na podstawie informacji już zapisanych w blockchainie. Bakerzy i delegaci otrzymują nagrody za swój wkład w proces konsensusu w postaci tokenów XTZ.

Dodatkowy podział dotyczy kont w tej sieci. Konta dzielą się na konta źródłowe (originated accounts) oraz konta implicytne (implicit accounts). Konta źródłowe są kontraktami, które mogą delegować środki do innych kont, jeśli chcą uczestniczyć w procesie delegowania. Konta implicytne nie mogą delegować środków, ale mogą zostać zarejestrowane jako bakerzy, dzięki czemu mogą otrzymywać delegowane środki (a tym samym również prawa głosu). Po rejestracji mogą uczestniczyć w procesie delegowania zarówno z wykorzystaniem własnych środków, jak i środków przekazanych im przez innych użytkowników.

Fundacja Tezos

Fundacja Tezos Foundation pomaga wyznaczać przyszły kierunek i ogólną strategię rozwoju protokołu Tezos poprzez zarządzanie skarbcem projektu oraz przyznawanie grantów projektom budowanym na blockchainie Tezos. Struktura fundacji została niedawno zmieniona i obecnie składa się z sześcioosobowej rady nadzorującej komitet wykonawczy odpowiedzialny za codzienne funkcjonowanie organizacji. Fundacja posiada również różne podkomitety, takie jak komitet inwestycyjny, techniczny, doradczy oraz audytowy, które pomagają w zarządzaniu środkami i strategią technologiczną.

Najważniejsze aktualizacje sieci Tezos:

• Athens – propozycja aktualizacji przygotowana przez zespół deweloperów Nomic Labs. Organizacja badawcza przedstawiła dwa konkurencyjne rozwiązania: Athens A, które zwiększało limit gazu i zmniejszało wielkość jednego udziału (stake) do 8000 XTZ, oraz Athens B, które również zwiększało limit gazu, ale pozostawiało wielkość udziału na poziomie 10 000 XTZ. Athens A uzyskało około 70% poparcia i ostatecznie zostało przyjęte przez niemal 100% głosujących uczestników.
  
• Babylon – aktualizacja wprowadzająca bardziej zaawansowaną wersję algorytmu konsensusu (Emmy+), upraszczająca rozwój smart kontraktów oraz usprawniająca proces delegowania.
  
• Kartago – posiadacze Tezos zdecydowaną większością głosów zatwierdzili aktualizację Kartago 2.0. Aktualizacja zwiększyła limit gazu dla każdego bloku i limit operacji o 30%, umożliwiając deweloperom tworzenie bardziej zaawansowanych aplikacji. Celem było również zwiększenie dokładności i bezpieczeństwa obliczania nagród za walidację.
  

Algorytm konsensusu Tezos

Tezos wykorzystuje algorytm PoS w stylu Nakamoto, który od aktualizacji Babylon nosi nazwę Emmy+. Dla łatwiejszego zrozumienia można go podzielić na cztery części:

• Baking – proces tworzenia bloków. Aby zostać bakerem, uczestnik musi posiadać co najmniej 8000 XTZ, co odpowiada jednemu udziałowi. Im więcej udziałów posiada użytkownik, tym większa jest jego szansa na uzyskanie prawa do utworzenia kolejnego bloku. Nagroda za zweryfikowanie i dodanie bloku do blockchaina wynosi 16 XTZ i jest finansowana poprzez inflację sieci. Roczna inflacja wynosi maksymalnie 5,51%.
  
• Zatwierdzanie (Endorsing) – oprócz tworzenia bloków uczestnicy mogą je również zatwierdzać. Przy każdej wysokości bloku wybierane są losowo 32 udziały, których właściciele mają za zadanie poprzeć blok. Im więcej zatwierdzeń zawiera blok, tym korzystniejsze jest to dla sieci. Nagroda za zatwierdzenie może wynosić do 2 XTZ dla uczestnika o najwyższym priorytecie.
  
• Reguła opóźnienia bloków – priorytet bloku oraz liczba zawartych w nim zatwierdzeń określają minimalny czas potrzebny do utworzenia kolejnego bloku. Im wyższy priorytet i większa liczba zatwierdzeń, tym szybciej może zostać utworzony kolejny blok. Obecnie minimalne opóźnienie wynosi 60 sekund.
  
• Reguła wyboru forka – jeśli uczestnik zauważy dwa różne łańcuchy (fork), wybiera ten właściwy zgodnie z zasadą najdłuższego łańcucha, dodatkowo sprawdzając, czy bloki nie zostały utworzone wcześniej, niż jest to dozwolone.
  

Cyfrowe waluty banków centralnych (CBDC)

Cyfrowe waluty banków centralnych stanowią formę waluty, która będzie w pełni transparentna i emitowana przez banki centralne. Platforma Tezos służyła jako środowisko testowe dla wielu projektów. Wspomnijmy o niektórych z nich:

• Forge – Société Générale – Société Générale jest jednym z największych europejskich banków, który wybrał Tezos do eksperymentów związanych z rozwojem CBDC. Société Générale pełniła jednak rolę przedłużenia działań Banku Francji, dla którego już w lipcu 2020 roku testowała międzybankowe rozliczenia płatności. Do dziś na tej sieci utworzono pierwszy stablecoin powiązany z euro. Stablecoin ten rozwijany jest przez startup Lugh, który przechowuje swoje depozyty właśnie w Société Générale. Warto również wspomnieć, że startup ten jest audytowany przez renomowaną firmę PwC.
  
• BNP Paribas i Blockchain Xdev – W listopadzie 2020 roku BNP Paribas wraz z CA CIB połączyły swoje doświadczenie, aby uruchomić projekt badający potencjalne zastosowania oraz konsekwencje wykorzystania cyfrowej waluty wewnątrzbankowej (DIBC). Firmy wybrały Tezos i Ethereum jako blockchainy pilotażowe, koncentrując się głównie na atomowych metodach rozliczania i dostarczania papierów wartościowych na blockchainie.
  

Ekosystem Tezos

Źródło: Messari

Do najpopularniejszych projektów działających obecnie na platformie Tezos należą:

• Youves – zdecentralizowana platforma przeznaczona do tworzenia i zarządzania aktywami syntetycznymi. Emitenci aktywów syntetycznych otrzymują pasywny dochód wypłacany w tokenie zarządzania YOU.
  
• Kolibri – stablecoin działający w sieci Tezos, oparty na zabezpieczonych pozycjach dłużnych (CDP). Kolibri wykorzystuje CDP do zabezpieczenia i utrzymania powiązania stablecoina z dolarem amerykańskim. Stablecoin ten nosi nazwę kUSD.
  
• Liquidity Baking – kontrakt zdecentralizowanej giełdy dodany do protokołu Tezos, umożliwiający handel pomiędzy XTZ a tzBTC.
  
• Objkt – największa platforma NFT działająca na blockchainie Tezos.
  
• Atomex Wallet – portfel wyposażony w technologię tzw. atomowych swapów (atomic swaps) pomiędzy BTC, tzBTC i XTZ.
  
• Tezos Domains – podobnie jak w innych blockchainach, użytkownicy Tezos mogą kupować domeny powiązane ze swoimi adresami blockchainowymi. Cena takiej domeny wynosi obecnie 1 XTZ (w czasie pisania artykułu około 1 USD).
  

Natywny token sieci – XTZ

Jak już wspomnieliśmy, XTZ jest wykorzystywany w sieci Tezos do opłacania opłat transakcyjnych, uczestnictwa w zarządzaniu on-chain oraz udziału w walidacji bloków, za którą bakerzy otrzymują nagrody. Maksymalna podaż tokenów XTZ została ustalona na 10 miliardów, a obecnie w obiegu znajduje się prawie 924 miliony XTZ.